โครงการกีฬาเพื่อสุขภาพ : ฟุตบอลพลาสติก โดย สสส.

  1.เกริ่นนำ

          กีฬาเป็นกิจกรรมที่มีวิวัฒนาการมาจากอารยธรรมกรีกโบราณ ที่ชนชั้นปกครองและนักรบ คิดประดิษฐ์กิจกรรมการแข่งขันระหว่างบุคคล หรือกลุ่มบุคคลขึ้นในยามว่างเว้นจากการสงคราม ซึ่งในยุคแรกๆกิจกรรมการแข่งขันยังไม่ได้เรียกว่า  “Sport” แต่เรียกว่า “Fighting” ซึ่งจำลองรูปแบบการต่อสู้ หรือภารกิจของกองกำลังทหารที่ต้องปฏิบัติจริงในสนามรบ โดยมีอาวุธที่ใช้ในการสงครามนั้นเองเป็นอุปกรณ์ประกอบการต่อสู้ เช่น การวิ่งระยะทางไกล การยิงธนู การพุ่งแหลน การกระโดดข้ามสิ่งกีดขวาง การต่อสู้ป้องกันตัวระหว่างบุคคลหรือระหว่างกลุ่มด้วยอาวุธประจำตัว คือ ดาบ หอก โดยมีโล่และเสื้อเกราะเป็นเครื่องป้องกันตัว อาจมีสัตว์ที่ใช้ในสงครามร่วมด้วยเช่น การต่อสู้บนหลังม้า  เบื้องต้นการแข่งขันแบบโบราณดังกล่าวมักจบลงด้วยการเสียชีวิตของฝ่ายแพ้ แต่โดยที่ชาวโรมันเป็นกลุ่มชนที่มีอารยธรรมสูงและรักในสันติภาพ จึงมีการปรับปรุงให้การแข่งขันมีมาตรฐานความปลอดภัยและมีการกำหนดความเท่าเทียมและยุติธรรมระหว่างสองฝ่ายขึ้น จึงเป็นที่มาของคำว่า “The Spirit of Sport” หรือ “จิตวิญญานของการกีฬา”ซึ่งหมายถึงการต่อสู้บนพื้นฐานแห่งความยุติธรรม นั่นคือการไม่เอารัดเอาเปรียบซึ่งกันและกันจนกลายเป็นมาตรฐานสากลแห่งกระบวนการแข่งขันกีฬาในยุคปัจจุบัน การแข่งขันกีฬาตามมาตรฐานสากลได้พัฒนาขึ้นอย่างเต็มรูปแบบภายใต้การถือกำเนิดของกีฬา “โอลิมปิกสากล ยุคใหม่” โดยมีพื้นฐานความเชื่อมั่นในอุดมการณ์ของ “The Spirit of Sport” ดังกล่าว  จากนั้นจึงมีการกำหนดเป็น“วาทกรรม” (Discourse) ประจำธงโอลิมปิคสากลว่า “EVER  ONWARD” ซึ่งมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ว่า “จิตวิญญานของการกีฬาจะเติบโตวัฒนาถาวรตลอดกาล”

          อย่างไรก็ตาม กิจกรรมกีฬาก็เช่นเดียวกับกิจกรรมสังคม (Social activities) อื่นๆ ซึ่งย่อมไม่หยุดนิ่งอยู่กับมาตรฐานเดิมๆ แต่มีการคิดประดิษฐ์เทคนิคกระบวนการจัดการแข่งขันรูปแบบใหม่เพื่อตอบสนองความต้องการของบุคคล หรือ กลุ่มบุคคล ที่มีจุดมุ่งหมายในการเล่นกีฬาแตกต่างกัน ดังนั้นภายใต้เงื่อนไขทางสังคมยุคธุรกิจอุตสาหกรรม ซึ่งทำให้บุคคลมีข้อจำกัดทั้งด้านเวลา สถานที่ และองค์ประกอบอื่นๆ  ทำให้บุคคลต้องการเล่นกีฬาที่มีวิธีการเล่นง่ายๆ สะดวกแก่การปฏิบัติ ไม่สิ้นเปลือง  และที่สำคัญคือสามารถเข้าถึงได้ง่าย (Accessibility)  จึงมีการคิดประดิษฐ์กิจกรรมกีฬาประยุกต์จากกีฬามาตรฐานต่างๆที่มีอยู่แล้ว เพื่อตอบสนองความต้องการการเล่นกีฬาของกลุ่มคนที่มิได้มีวัตถุประสงค์เพื่อมุ่งสู่ความเป็นเลิศ ประกอบกับความต้องการกิจกรรมนันทนาการเพื่อผ่อนคลายความเคร่งครัด เข้มงวด ที่เกิดจากการดำเนินชีวิตประจำวันที่มักเป็นแหล่งกำเนิดของภาวะเครียดของคนในสังคม จึงส่งผลให้ “กีฬาประยุกต์” เข้ามามีบทบาทต่อประชาชนทั่วไปอย่างรวดเร็ว และกว้างขวาง ในฐานะเป็นกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความเครียดอันเกิดจากภาระการทำงาน และยังมีบทบาทสำคัญยิ่งในฐานะเป็นกิจกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาวะ ทั้งสุขภาวะทางกาย สุขภาวะทางจิต และสุขภาวะทางสังคม เนื่องจากทุกคนสามรถเข้าร่วมกิจกรรมได้โดยง่าย

          ปัจจุบันคนในสังคมค้นหาทางออกจากสภาพกดดันบีบคั้นนั้น ด้วยการแสดงเจตจำนงที่จะทำกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียดลงบ้าง กิจกรรมคลายเครียดมีให้เลือกไม่มากนัก เท่าที่มีอยู่และเป็นที่นิยมคือ กิจกรรมบันเทิง เช่น ดนตรี ภาพยนตร์ ซึ่งล้วนมีค่าใช้จ่ายสูงและคนทั่วไปเป็นได้เพียง “ผู้ดู” ส่วนกิจกรรมกีฬาในรูปแบบกีฬามาตรฐานนั้นปัจจุบันถูกยกระดับขึ้นเป็นกิจกรรมเชิงธุรกิจ เช่น ฟุตบอลอาชีพ หรือ การแข่งขันกีฬานานาชาติอย่างกีฬาโอลิมปิก ต่างก็เป็นกิจกรรมที่แยกประชาชนออกมาให้มีฐานะเป็น “ผู้ดู”อีกเช่นกัน จึงเหลือแต่กิจกรรมกีฬาประยุกต์เท่านั้นที่สามารถตอบสนองความต้องการของคนในสังคมในฐานะ “ผู้เล่น”ตัวจริง  ซึ่งไม่ใช่เล่นเพื่อแข่งขันเอาแพ้เอาชนะ แต่เป็นการเล่นเพื่อสร้างเสริมสุขภาพกาย สุขภาพจิตของตนเอง และเสริมความแข็งแกร่งให้แก่สังคมในเวลาเดียวกัน


  2. กีฬาประยุกต์ : คืออะไร  เพื่ออะไร ?

          “กีฬาประยุกต์” แปลมาจากคำภาษาอังกฤษว่า “Modified Sports” ซึ่งหมายถึงกิจกรรมกีฬาที่ได้ทำการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงจากกิจกรรมกีฬามาตรฐาน ด้วยเหตุผล 4 ประการ คือ 1) ทำให้เล่นได้โดยง่าย มีกฎ กติกา เท่าที่จำเป็น ไม่สลับซับซ้อน  2) ทำให้เล่นได้ทุกสถานที่ที่เป็นพื้นที่ว่างใกล้บ้านหรือที่พัก โดยไม่ต้องลงทุนเพื่อการก่อสร้างราคาแพง   3) ทำให้เล่นได้โดยไม่ต้องรอคนอื่นเพื่อให้มีจำนวนเพียงพอตามที่กำหนดในกีฬามาตรฐาน   และ 4) ทำให้เล่นได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย หรือเสียเพียงเล็กน้อย  ซึ่งทั้ง 4 เหตุผลดังกล่าวเป็นเหตุผลที่เอื้อให้ประชาชนทุกเพศทุกวัยสามารถเลือกใช้กีฬาประยุกต์เป็นกิจกรรมเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพของตนได้อย่างไม่มีเงื่อนไขใดๆที่เคยเป็นอุปสรรคต่อการแสดงพฤติกรรมสุขภาพของประชาชนอีกต่อไป


          ฉะนั้น   เพื่อทำให้การเล่นกีฬาซึ่งเป็นกิจกรรมที่ประชาชนจำนวนมากมีความต้องการ เนื่องจากได้รับการปลูกฝังมานานว่าเป็นกิจกรรมที่ดีมีประโยชน์ จนเป็นที่ยอมรับกันว่า “กีฬาเป็นยาวิเศษ”นั้น กลายเป็นกิจกรรมที่คนทั่วไปสามารถเข้าถึงและร่วมเล่นได้โดยง่าย จึงมีผู้นำกีฬามาตรฐานสากลซึ่งเป็นที่นิยมของประชาชนอย่างกว้างขวางมาปรับลดมาตรฐาน  ทั้งมาตรฐานด้าน กฎ กติกา ขนาดพื้นที่ อุปกรณ์ และจำนวนผู้เล่น ให้มีความยืดหยุ่น โดยไม่ต้องมีกฏตายตัว ผู้เล่นทั้งสองฝ่ายสามารถกำหนดกติกาการเล่นในบ้างเรื่องได้เอง เช่นกำหนดระยะเวลาของการเล่น การแต่งกาย แม้กระทั้งผลการแพ้-ชนะในการเล่นแต่ละครั้ง  ดังนั้นหลักการและวิธีคิดตามแนวทาง “กีฬาประยุกต์”จึงเป็น “อุบาย” ที่แยบยล  โดยประสงค์จะใช้กีฬาเป็นเครื่องมือสำคัญในการส่งเสริมให้ประชาชนมีโอกาสเล่นกีฬาเพื่อสุขภาพได้อย่างกว้างขวางและทั่วถึง โดยเฉพาะกีฬายอดนิยมทั่วไป อย่าง ฟุตบอล บาสเกตบอล วอลเล่ย์บอล หรือกีฬาซึ่งเป็นที่นิยมของกลุ่มเฉพาะบางกลุ่ม เช่น ว่ายน้ำ ขี่จักรยาน เทนนิส กอล์ฟ ฯลฯ ซึ่งสามารถนำมาปรับลดมาตรฐานให้เป็น “กีฬาประยุกต์”ได้ทั้งสิ้น



  3.กีฬามาตรฐาน กีฬาประยุกต์ และ การออกกำลังกาย  เหมือนหรือต่าง ?

          เหมือนกันโดยเป้าหมายปลายทาง หรือผลลัพธ์ของการเล่นกีฬาทุกระดับ ไม่ว่าจะเป็นกีฬามาตรฐานสากล หรือ กีฬาประยุกต์ รวมถึงการออกกำลังกายด้วยวิธีใดๆก็ตาม ย่อมส่งผลโดยตรงให้ผู้ร่วมเล่นมีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี ช่วยขจัดความเครียดจากการดำเนินชีวิตที่ต้องเผชิญกับภาวะกดดันจากสภาพแวดล้อมในแต่ละวัน  และมีผลโดยอ้อมให้ชุมชน หรือสังคมในวงกว้างมีชีวิตความเป็นอยู่อย่างมีความสุข สันติ และทุกคนดำรงค์ชีวิตอยู่ในชุมชนอย่างมีคุณภาพชีวิต ต่างกันที่ กีฬามาตรฐานมีกฎ กติกา ระเบียบข้อบังคับ ที่เข้มงวด ส่วนใหญ่มุ่งเพื่อการแข่งขันเพื่อความเป็นเลิศ หรือเพื่ออาชีพ จึงมีความยุ่งยากที่ประชาชนทั่วไปจะสามารถมีส่วนร่วมในฐานะ “ผู้เล่นกีฬา”ด้วยตัวเอง เป็นได้ก็เพียง “ผู้ดู”หรือเป็นกองเชียร์ ซึ่งไม่ส่งผลต่อการสร้างเสริมสุขภาพของประชาชนโดยตรงไม่ว่าจะเป็นสุขภาพกายหรือสุขภาพจิต แต่อาจมีผลในทางจิตวิทยาสังคม เช่นเมื่อคนไทยชมการแข่งขันกีฬาโอลิมปิก และมีนักกีฬาไทยชนะเลิศได้เหรียญทอง คนไทยก็จะมีความรู้สึกเป็นสุขไปกับชัยชนะครั้งนั้นด้วย ขณะที่กีฬาประยุกต์มีความยืดหยุ่นเพื่อความง่ายและสะดวกต่อการเข้าร่วมในฐานะ “ผู้เล่นกีฬา”ด้วยตัวเอง ไม่ยึดโยงกับ “มาตรฐาน”ของกีฬามาตรฐานสากล


  4.ใครสนับสนุน ใครจัดการ กีฬาประยุกต์ ?

          ภาครัฐ องค์กรปกครองท้องถิ่น องค์กรเอกชน และองค์กรชุมชน สามารถสนับสนุนให้มีการจัดบริการด้านนี้ให้แก่ประชาชน ด้วยการลงทุนด้วยงบประมาณเพียงเล็กน้อยเพื่อสร้างลานกีฬา หรือลานเอนกประสงค์ พร้อมจัดเตรียมอุปกรณ์กีฬาให้แก่ผู้ประสงค์จะเล่นกีฬาแต่ละชนิด ตามความต้องการของประชาชน  ส่วนการจัดการให้มีกิจกรรมการเล่น หรือ ยกระดับขึ้นไปเป็นการแข่งขันกีฬาประยุกต์ ในกลุ่มประชาชนผู้สนใจกลุ่มเล็กๆ  สามารถยกให้เป็นบทบาทหน้าที่ของประชาชนผู้ต้องการเล่นกีฬานั้นๆดำเนินการกันเองได้  แต่ถ้าเป็นการจัดการแข่งขันกีฬาประยุกต์ที่คาดว่าจะมีผู้แสดงความจำนงเข้าร่วมแข่งขันจำนวนมาก อาจมีหน่วยจัดการ (Organisor agency) รับหน้าที่เป็นเจ้าภาพจัดระบบและกระบวนการจัดการแข่งขัน เพื่อให้การแข่งขันเป็นไปด้วยความราบรื่น และเรียบร้อย


  5.โอกาสแห่งการสร้างเสริมสุขภาพของประชาชนด้วยกีฬาประยุกต์

          ขณะที่กระแสการสร้างเสริมสุขภาพ ได้รับตอบรับจากประชาชนอย่างแพร่หลาย  บุคคลต่างๆลงมือแสดงพฤติกรรมสร้างสุขภาพ ด้วยการออกกำลังกาย เล่นกีฬา รับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการและปลอดสารพิษ ทำการจัดการกับภาวะเครียดด้วยวิธีที่ตนสามารถดำเนินการได้ เช่น ร่วมกิจกรรมบันเทิงในโอกาสต่างๆ หรือ ร่วมกิจกรรมทาง ศาสนา ศิลปะ วัฒนธรรม  รวมไปถึงความพยายาม ลด ละ เลิก เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และ บุหรี่ แต่ก็ยังมีบุคคลอีกจำนวนมากยังไม่ลงมือแสดงพฤติกรรมสุขภาพดังที่กล่าวมา โดยมักมีข้ออ้างว่า “ไม่มีเวลา” หรือไม่รู้ว่าจะไปร่วมกิจกรรมเหล่านั้นที่ไหน และถ้ายิ่งต้องเดินทางออกจากบ้านไปไกลๆก็ยิ่งจะเป็นเหตุผลที่ดูมีน้ำหนักมากขึ้นที่จะนำมาเป็นข้ออ้างว่าไม่สะดวกที่จะไปร่วมทำกิจกรรมเหล่านั้น

          หลักการและแนวทางของ “กีฬาประยุกต์” ดังที่กล่าวมาข้างต้น น่าจะเป็นคำตอบว่า บัดนี้เป็นโอกาสสำหรับทุกคนแล้วที่จะได้เข้าร่วมกิจกรรมการสร้างเสริมสุขภาพอย่างง่ายๆ  เพราะเป็นกิจกรรมที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้ โดยมีเงื่อนไขเพียงเล็กน้อยว่าองค์กรที่มีบทบาทจัดบริการสาธารณะ ในระดับรัฐ ระดับท้องถิ่น หรือระดับองค์กรเอกชน ให้การสนับสนุนทั้งเชิงนโยบายและงบประมาณ เพื่อจัดให้มีพื้นที่ อุปกรณ์ และกระบวนการ เพื่อเอื้ออำนวยให้คนจำนวนมากสามารถเข้าถึงบริการสาธารณะในรูปแบบ “กีฬาประยุกต์”นี้ เท่านั้น

ตัวอย่างกีฬาประยุกต์ที่มาจากกีฬามาตรฐานสากล

กีฬามาตรฐานสากล
กีฬาประยุกต์
ฟุตบอล

• ฟุตบอล 7 คน หรือ 5 คน
• ฟุตซอล

• สตรีทซอคเกอร์
บาสเกตบอล
บาสเกตบอล 3 คน
วอลเล่ย์บอล
วอลเล่ย์บอลชายหาด
เทนนิส
ซอฟเทนนิส
กอล์ฟ
กอล์ฟชายหาด
โบว์ลิ่ง
ลอนโบว์


6. สนาม อุปกรณ์ กฎ กติกา กีฬาประยุกต์ (ฟุตบอลพลาสติก)


7. สสส.กับการส่งเสริมการออกกำลังกาย  ( ล้อมกรอบ)

สสส.เป็นหน่วยองค์ประกอบหนึ่งของระบบสุขภาพไทย  มีบทบาทหน้าที่ในการจุดประกาย กระตุ้น และ
สนับสนุนพัฒนาการของระบบสุขภาพให้เป็นไปในทิศทางที่พึงประสงค์ คือ “คนไทยมีสุขภาวะที่ยั่งยืน” หมายถึงการมีสุขภาพดีในสี่มิติ ได้แก่ กาย จิต สังคม และปัญญา

การดำเนินงานไม่เน้นการใช้อำนาจรัฐ ด้วยบุคลากรและงบประมาณที่จำกัด จึงเปรียบเสมือนกลไกเล็ก ๆ ในระบบสุขภาพอันใหญ่โต และซับซ้อนของประเทศ เพื่อให้การดำเนินงานบังเกิดผลสำเร็จเป็นประโยชน์ต่อสุขภาวะคนไทยอย่างคุ้มค่า สสส. จึงพัฒนายุทธศาสตร์ที่สามารถก่อให้เกิดการผลักดันการเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นได้ อย่างจริงจัง แม้จะมีทรัพยากรจำกัด  นั่นคือ  ยุทธศาสตร์  ไตรพลัง  
ประกอบด้วย  พลังปัญญา  พลังนโยบาย  และ พลังสังคม  ที่ต้องดำเนินการสอดประสานพร้อมกันไป
การบรรลุถึงสุขภาพวะยั่งยืนของคนไทยตามวิสัยทัศน์ของ สสส. เป็นภารกิจใหญ่หลวง และท้าทายยิ่ง  สสส. จึงกำหนดให้มีแผนส่งเสริมการออกกำลังกายและกีฬาเพื่อสุขภาพ ขึ้นเป็น 1 ใน 13 แผน โดยมีวิสัยทัศน์ ว่า “ประชาชน  ทุกกลุ่ม ทุกเพศ ทุกวัย  ทุกพื้นที่  มีกิจกรรมทางกายเพื่อสุขภาพทั้ง 4 มิติของประชาชนและชุมชนอย่างต่อเนื่อง”

    เพื่อให้การดำเนินงานของแผนบรรลุวัตถุประสงค์ จึงจัดให้มียุทธศาสตร์ดังนี้

  • รณรงค์และสร้างกระแสสังคมที่ตระหนักในเรื่องกิจกรรมทางกาย การออกกำลังกายและกีฬาเพื่อสุขภาพ

  • สนับสนุนกลไกและมาตรการส่งเสริมการออกกำลังกายและกีฬาเพื่อสุขภาพทั้ง 4 มิติ ในพื้นที่และองค์กร

  • สร้างองค์ความรู้และนวัตกรรมของการออกกำลังกายและกีฬาเพื่อสุขภาพ

  • สนับสนุนทุนอุปถัมภ์กิจกรรมกีฬา

 

 


สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
979/116-120 ชั้น 34 อาคาร เอส เอ็ม ทาวเวอร์ ถ.พหลโยธิน แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400
โทรศัพท์ 0 22980500 โทรสาร 0 2298 0501 www.thaihealth.or.th

 

© 2008 www.siamsport.co.th : Siam Sport Syndicate Public Co.,Ltd. All rights reserved.